KAMU HİZMETİ Mİ, VATANDAŞA ÇİLE Mİ?

Devletin kapısında bekleyen vatandaş değil, hesap vermesi gereken kamu yönetimidir!

Bir ülkede vatandaşın devletten beklentisi çok büyük değildir. İşini zamanında halledebilmek, hastalandığında insanca muamele görmek, adalet aradığında ömrünü mahkeme koridorlarında tüketmemek, düzgün yollarda yürümek ve kamu kurumlarında insan yerine konulmaktır…

Bunlar bir lütuf değil, vatandaşın vergileriyle finanse edilen kamu hizmetlerinin en temel gereklilikleridir.

Ancak Türkiye’de günlük hayatımıza baktığımızda, kamu hizmetlerinde yıllardır çözülemeyen sorunların adeta sıradanlaştığını görüyoruz.

Mesai saati başlıyor, bazı kurumlarda vatandaşın bekleyişi sürerken bakıyorsun kahvaltı ve sohbet devam ediyor. Öğle molası bitiyor, ancak görevine dönmekte gecikenler oluyor.

Telefonlara cevap verilmiyor, yetkililer odasında bulunamıyor, vatandaşın sorunu ise bir başka masaya havale ediliyor. Kamu bankasında vezneler boş, vatandaş kuyrukta… Hastanede MR randevusu aylar sonrasına veriliyor ama tanıdık devreye girdiğinde sistem birdenbire hızlanıyor…

Adalet sisteminde ise tablo daha vahim. Duruşmaların zamanında başlamaması, davaların yıllarca sürmesi, basit itirazların bile yeni bekleyişlere dönüşmesi… Adalet arayan insanın ömründen yıllar çalınıyor. Geciken adaletin bedelini ise ne mahkemeyi geciktiren ne de sistemi yönetemeyenler ödüyor, maalesef bedeli vatandaş ödüyor.

Sağlıkta hastanın acısına duyarsız yaklaşımlar, muayeneye yeterince zaman ayrılmaması, acil servislerdeki uzun bekleyişler ve tanıdık aracılığıyla randevu önceliği sağlandığı yönündeki şikâyetler, eşit hizmet ilkesini tartışmalı hâle getiriyor.

Vatandaş artık sağlık hizmeti almak için bile tanıdık aramaktan yorulmuş durumda.

Belediyecilikte de plansızlık ve israfın örnekleri saymakla bitmiyor. Yeni yapılan asfaltın birkaç ay sonra kazılması, kaldırımların sürekli sökülüp yeniden yapılması, yağmurda göle dönen caddeler, otopark yapmak yerine yolların otoparka çevrilmesi, engelli rampalarının araçlarla kapatılması… Milyonlar harcanarak yapılan parkların bakımsızlığa terk edilmesi de cabası.

Peki, bu plansızlığın, israfın ve sorumsuzluğun hesabını kim veriyor?

Dijitalleşme adı altında her kurumun ayrı uygulama çıkarması, başka bir kamu kurumundan elektronik ortamda alınabilecek belgenin vatandaştan tekrar istenmesi de bürokrasinin hâlâ akıl almaz bir noktada olduğunu gösteriyor.

Teknoloji vatandaşa kolaylık sağlamak için değil, vatandaşa yeni işler çıkarmak için kullanılıyor sanki… Son 25 yılda memur sayısının nüfus artışına oranla, anormal artışına rağmen ve dijitalleşmede gelinen seviyeye rağmen…

Kamu kaynaklarının kullanımı da ayrı bir mesele. Özel işlerde kullanılan kamu araçları, denetimsiz yakıt giderleri, şeffaflıktan uzak imar değişiklikleri, gereksiz protokol harcamaları ve gösterişe dayalı yöneticilik anlayışı… Makamlar büyüyor, törenler uzuyor ama vatandaşın sorunları yerinde sayıyor.

Üstelik vatandaşın kamu kurumlarında karşılaştığı üslup da başlı başına bir sorun.

Üstten bakmalar, terslemeler, senli benli konuşmalar, şikâyet edeni suçlu gibi gösteren tavırlar. Sanki kamu görevlisi vatandaşa hizmet etmek için değil, vatandaşa lütufta bulunmak için orada.

Elbette görevini hakkıyla yapan, özveriyle çalışan binlerce kamu görevlisini bu eleştirilerin dışında tutmak gerekir. Ancak görevini ihmal edenle görevini layıkıyla yapanı aynı kefeye koyan denetimsiz bir sistem, en çok işini düzgün yapan çalışanlara haksızlık etmektedir.

Kamu görevi bir ayrıcalık değil, emanettir. Memuriyet, vatandaşa tepeden bakma hakkı değildir. Makam sahibi olmak, hizmetin önüne geçmek anlamına gelmez.

Görevini ihmal edenin performansı ölçülmeli, kamu kaynaklarını savurganca kullanan hesap vermeli, vatandaşı mağdur eden uygulamalar düzeltilmelidir. Elbette bunlar keyfî cezalandırmayla değil, liyakatli ve tarafsız denetimle yapılmalıdır.

Bir vali veya müdürün atanmasıyla haftalarca süren karşılama ve uğurlama törenleri yerine, görev süresince çözdüğü sorunlar konuşulmalı. Makam odalarındaki ziyaretçi trafiğinden çok, vatandaşın kapısında bekleyen sorunlara zaman ayrılmalıdır.

Artık şu gerçeği kabul etmek zorundayız. Kamu hizmetindeki aksaklıklar yalnızca personel eksikliğiyle, bütçe yetersizliğiyle veya mevzuatla açıklanamaz. Bunun önemli bir bölümü yönetim anlayışından, denetimsizlikten ve hesap verme kültürünün yerleşmemesinden kaynaklanmaktadır.

Devletin büyüklüğü makam araçlarının lüksüyle, binalarının ihtişamıyla veya protokol törenlerinin kalabalığıyla ölçülmez.

Devletin büyüklüğü, en sıradan vatandaşının hakkını ararken ezilmemesi, hastalandığında sahipsiz kalmaması ve adalet ararken ömrünü tüketmemesiyle ölçülür.

Unutulmasın. Kamu görevlisi devletin sahibi değil, milletin emanetini taşıyan görevlisidir. Vatandaş da kamu kurumlarının kapısında lütuf bekleyen biri değil, o hizmetin gerçek sahibidir.

Artık sormak gerekiyor.

Devlet vatandaşa hizmet etmek için mi var, yoksa vatandaş kamu bürokrasisinin keyfini beklemek için mi?