Suriye sahası 2011’den bu yana sadece bir iç savaş değil; bölgesel mimarinin yeniden yazıldığı laboratuvar oldu. Washington, Moskova, Tahran, Ankara ve Körfez başkentleri bu laboratuvarda farklı formüller denedi. Örgütler, milisler, yerel aktörler, şehir kantonları ve enerji koridorları bu deneyin hammaddesiydi.
Bugün ise sahada yeni bir faz başlıyor. Ve bu fazın en kritik sorusu şu:
Türkiye ABD ile Rusya arasında denge kurarak Suriye’nin yeni mimarisini şekillendirebilir mi?
1. Rusya’nın sessizliği: Esad sonrası mı, geçiş mi?
Rusya’nın uzun süredir Esad dosyasında düşük profil alması tesadüf değil.
Bu sessizlik iki ihtimale işaret eder:
Ya Esad sonrası geçiş mimarisi kuruluyor,
Ya da Suriye’yi dondurulmuş çatışma statüsünde tutacak bir model hazırlanıyor.
Moskova’nın derdi rejimi korumaktan çok, Suriye’deki enerji ve üs denklemindeki varlığını kalıcılaştırmak.
Esad gerekirse gider; Tartus kalır, Hmeymim kalır.
2. ABD’nin SDG Stratejisinde Yön Değişimi
Washington, SDG’yi yıllarca “DAEŞ sonrası Suriye modeli” olarak parlatmıştı.
Bugün ise tablo farklı:
SDG yalnızlaştırılıyor,
Ankara’ya alan açılıyor,
İran kontrol altına alınıyor,
Körfez yeniden devreye sokuluyor.
ABD’nin önceliği artık:
PKK/YPG değil, İran ve enerji koridoru
Bu stratejik kayış, Türkiye’nin Irak–Suriye koridorunda daha rahat hareket etmesini sağlıyor.
3. İran’ın Kontrol Altına Alınması
İran’ın Levant hattı üç sacayağına dayanır:
Lübnan: Hizbullah (dış cephe)
Irak: Haşdi Şabi (arka lojistik)
Suriye: rejim artı Şii milis koridoru
Bugün bu hattın üçü de baskı altında:
Hizbullah çevreleniyor,
Haşdi Şabi frenleniyor,
Şii milis koridoru bölünüyor.
Bu baskı Suriye denkleminde yeni bir opsiyon açtı:
İran sonrası Suriye geçişi
Bu geçişin koordinasyonu Şara gibi figürlerle test ediliyor.
4. HTŞ’nin Normaliz asyönü ve SDG’nin İzolasyonu
Sahadaki en ironik dönüşüm şudur:
İran karşıtı HTŞ ılımlaştırılıyor,
ABD’nin kara gücü SDG yalnızlaştırılıyor.
Bu iki hamle aynı stratejik senaryoya işaret eder:
Suriye’de İran etkisinin azaltılması için ideolojik değil, pratik mimari kuruluyor.
Bu mimari selefi den sol-liberal seküler aktöre kadar uzanan çoklu kombinasyon modeli.
5. MHP’nin eksen değişimi ve Türk iç siyasetinin yansıması
Bahçeli’nin Özer kararındaki çıkışı, klasik MHP çizgisinden belirgin bir sapmadır.
Bu dönüşüm iki okuma doğurur:
İç siyasal hesap: Kürt seçmenin yeniden tanımlanması
Dış siyasal hesap: İran sonrası Suriye mimarisinde Türkiye’ye rol açılması
Bu çıkış barış sürecinin dönüşü değil, pragmatik çatışmasızlık diplomasisinin işaretidir.
6. Türkiye’nin Konumu: Sadece Oyuncu mu, Yoksa Hakem mi?
Türkiye bugün Suriye’de eşzamanlı dört dosya yönetiyor:
ABD ile SDG–güvenli bölge dosyası
Rusya ile rejim–İdlib dosyası
İran ile koridor–mezhep dosyası
Körfez ile finansal–normalleşme dosyası
Bu çoklu dengeyi kurabilen tek aktör Türkiye’dir.
Bu nedenle soru artık şu değil:
“Türkiye Suriye’de oyun kurabilir mi?”
Soru şudur:
“Türkiye ABD ile Rusya arasında hakemlik yapacak kapasiteye ulaştı mı?”
7. Cevap:
Evet, ama şartlı
Türkiye ABD ile Rusya arasındaki sahadaki tek kesişim noktasıdır.
Bu kesişim üç şarta bağlıdır:
İran sonrası mimarinin netleşmesi
SDG’nin tamamen değil, dönüşerek sistemde yer bulması
HTŞ’nin normalize edilip edilmemesi
Bu üç madde çözüldüğünde Türkiye denge sağlayan aktör değil,
denge üreten aktör olur.
SONUÇ
Suriye dosyası artık iki döneme ayrılacak:
Esad dönemi: iç savaş artı İran koridoru
Esad sonrası dönem: geçiş artı enerji artı denge
Bu ikinci dönemin mimarisinde.