BİLGELİK ALTIN BİR TAÇTIR, HERKES ONU TAKAMAZ
AQIL TACA ZÊRÎN E, HER KES NİKARE WÊ LI XWE BIKE
WISDOM IS A GOLDEN CROWN, NOT EVERYONE CAN WEAR IT
Pazarda bir kadın köle varmış. Tek başına başına yüz köle fiyatına satılıyormuş. Sultan şaşkınlık içinde kalmış.
- Bir kadın nasıl olurda yüz köle fiyatına satılır? Bu kadının ne özelliği var ki bu kadar pahalıdır? Diye düşünürken, sözü edilen kadını derhal huzuruna çağırmış. Kadın elindeki zincirlere inat başı dik gururlu bir edayla içeri girmiş. Gözlerinde diğer kölelerde rastlanmayan derin bir dinginlik ve asalet okunuyormuş. Sultan tahtından hafifçe eğilerek sormuş.
- Söyle bakalım kadın senin değerini yüz köleye bedel kılan o gizli marifet nedir? Kadın sükûnetle cevap vermiş.
- Aklım ve irfanımdır hünkarım. Üstelik ben köle değilim. Kollarıma zincir vurmuş olabilirler. Ama aklıma zincir vuramazlar.
Zekaya her daim hürmet eden sultan bu beklenmedik cevap karşısında şaşırmış. Fakat içten içe cevabı beğenerek hafifçe tebessüm etmiş.
- Madem öyle seni çetin bir imtihana tabi tutacağım. Sana beş tane soru soracağım. Şayet bilirsen zincirlerinden kurtulur hürriyetine kavuşursun. Lakin yanılırsan bedelini canınla ödersin. Var mısın?
Kadın vakur bir baş hareketiyle bu tehlikeli teklifi kabul etmiş. Sultan ilk sorusunu sormuş.
- Dünyadaki en güzel elbise hangisidir?
Kadın saray erkanına dönüp gür bir sesle haykırmış.
- Hazırlıklara başlayın ey ahali, zira ben bu kapıdan özgür bir kadın olarak çıkacağım.
Ardından sultana dönüp cevabını vermiş.
- En güzel elbise yoksulun yamalı hırkadır hünkarım. Kışın ısıtır, yazın terletmez. Sade görünür ama sahibinin ayıbını örter. Ona her mevsim yaraşır. İpekler, kaftanlar, sırmalar ise ancak göz kamaştıran birer aldatmacadır.
Sultan sessizce başını sallayıp ikinci suale geçmiş.
- Peki dünyadaki en güzel koku nedir?
Kadının yüzünde şefkatli bir gülümseme belirmiş.
- Bir annenin kokusudur. Yavrusunu bağrına bastığında o cennet kokusu. İster sarayda sultan olsun ister hamamda natır. Dünyanın en pahalı miskleri amberleri bile o kokunun yanından geçemez.
Sıra üçüncü soruya gelmiş.
- En leziz yemek hangisidir?
- Gerçek açlıkla yenen yemektir. O vakit kuru bir ekmek parçası bile damağa tatlı gelir. Karın toksa padişah sofrasındaki en nadide şölen bile yavan kalır.
Sultan dördüncü sorusun sormuş.
- Dünyanın en rahat döşeği nerededir?
Köle kadın cevap vermiş.
- Vicdan huzuruyla başına koyduğun yastıktır. Eğer haksızsan kuş tüyü yataklar sana dikenli çalı gibi batar. Ama vicdanın paksa kara toprak bile sana en yumuşak yatak olur.
Kadın kendinden emin bir şekilde soruları cevapladıktan sonra çıkışa doğru bir adım atmışken.
Sultan gürlemiş.
- Dur bakalım henüz son sorumu sormadım.
Kadın yavaşça dönüp gözlerini sultanın gözlerine mıhlamış.
Sultan son sorusunu sormuş.
- Dünyanın en yaşanılası ülkesi hangisidir bilir misin?
Kadın o sarsıcı cevabı vermiş.
- Hür ve insanların nefes aldığı, cahillerin hüküm sürmediği memlekettir. Zira cehalet en muhkem surları içten yıkar en görkemli tahtları viraneye çevirir. Hürriyet is en köhne damı bile saraydan yüce kılar.
Bu cevap üzerine sarayda buz gibi bir sessizlik esmiş. Sultanın çehresi önce gerilmiş. Sonra taktir dolu bir ifadeye bürünmüş. Kadının cesaretine, zekasına ve hakikatleri yüzüne vurmasına hayran kalmış. Elini kaldırmış.
- Çık git özgürsün ve şunu bil ki bugün senden duyduklarım sarayımdaki tüm bilginlerin kitaplarında yazmayan hakikatlerdir.
&&
Koleyek li sûkê hebû. Ew bi bihayê sed koleyan, bi tena serê xwe, dihat firotin. Siltan matmayî ma.
"Çawa jin dikare bi bihayê sed koleyan were firotin? Çi taybetiya wê heye ku ewqas bi qîmet e?" wî meraq kir, û tavilê jin gazî cem xwe kir. Tevî zincîrên li ser lepên wê, ew bi serê xwe bilind, bi helwestek serbilind ket hundir. Aramiyek kûr û esilzade, berevajî ya koleyên din, di çavên wê de diyar bû. Siltan hinekî ji textê xwe xwar bû û pirsî:
"Jinê, ji min re bêje, ew jêhatîbûna veşartî çi ye ku nirxa te dike sed koleyan?" Jinikê bi aramî bersiv da:
"Ew aqil û şehrezayiya min e, serwerê min. Wekî din, ez kole nînim. Dibe ku zincîr li ser destên min hebin, lê ew nikarin hişê min zincîr bikin."
Siltan, ku her gav rêz li aqilê digirt, ji vê bersiva nediyar matmayî ma. Lê di hundurê xwe de, ew hinekî keniya, ji bersivê razî bû.
"Ji ber ku rewş wisa ye, ez ê te biceribînim ceribandinek dijwar. Ez ê pênc pirsan ji te bipirsim." Eger tu bersivê bizanî, tu dê ji zincîrên xwe xilas bibî û bigihîjî azadiya xwe. Lê eger tu xelet bî, tu dê bedela wê bi jiyana xwe bidî. Ma tu amade yî?
Jinikê ev pêşniyara xeternak bi serê xwe hejand û bi rûmetî qebûl kir. Siltan pirsa xwe ya yekem pirsî:
- Cilê herî xweşik ê cîhanê çi ye?
Jinikê berê xwe da berpirsên qesrê û bi dengekî bilind qêriya:
- Dest bi amadekariyan bikin, gelî, çimkî ez ê wekî jineke azad ji vê derî derbas bibim.
Dû re, berê xwe da Siltan, bersiva xwe da:
- Cilê herî xweşik cilê peçandî yê xizanan e, efendiyê min. Di zivistanê de germ dibe û di havînê de naçe. Ew sade xuya dike, lê kêmasiyên xwediyê xwe vedişêre. Di her demsalê de li gorî wê ye. Hevrîşim, kaftan û nakışên zêrîn tenê xapandinên geş in.
Siltan bêdeng serê xwe hejand û derbasî pirsa duyemîn bû:
- Û bêhna herî xweşik a cîhanê çi ye?
Kenek dilovan li ser rûyê jinê xuya bû.
- Ew bêhna dayikekê ye. Ew bêhna bihuştî dema ku zarokê xwe nêzîkî dilê xwe digire. Çi sultanek li qesrê be, çi xizmetkara serşokê be, heta misk û kehrîbarên herî biha yên cîhanê jî nikarin bi wê bêhnê re bên berhev kirin.
Piştre pirsa sêyemîn hat.
- Xwarina herî xweş çi ye?
- Ew xwarina ku bi birçîbûna rastîn tê xwarin e. Di wê demê de, heta perçeyek nan a hişk jî tama wê şîrîn e. Ger zikê we têr be, heta şahîya herî xweş li ser sifreya sultan jî bêtam xuya dike.
Sultan pirsa xwe ya çaremîn pirsî.
- Nivîna herî rehet a cîhanê li ku ye?
Jina kole bersiv da.
- Ew balîfa ku hûn bi wijdanek paqij serê xwe lê dihêlin e. Ger hûn xelet bin, nivînên perr dê wekî daran bi stû bin. Lê ger wijdanê we paqij be, heta axa tarî jî dê nivîna we ya herî nerm be.
Jinikê, bi bawerî bersiva pirsan da, gavek ber bi derketinê ve avêt.
Sultan gurr kir.
- Li bendê be, min hîn pirsa xwe ya dawî nepirsiye.
Jinikê hêdî hêdî zivirî û çavên xwe li ya sultan nihêrî.
Sultan pirsa xwe ya dawî pirsî.
- Hûn dizanin kîjan welatê herî baş ê jiyanê li cîhanê ye? Jinikê ev bersiva şokdar da:
"Ew welatek e ku azadî lê serdest e û mirov bi azadî nefes digirin, ku nezanî lê serdest nabe. Ji ber ku nezanî dîwarên herî bihêz ji hundir ve hildiweşîne û textên herî bi heybet vediguherîne xirbeyan. Lêbelê, azadî banê herî xirab jî ji qesrekê bilindtir dike."
Bi bihîstina vê bersivê, bêdengiyek qeşagirtî li ser qesrê ket. Rûyê Sultan pêşî teng bû, dû re jî îfadeyek heyraniyê girt. Ew ji wêrekî, jîrbûn û şiyana wê ya gotina rastiyê ya jinê matmayî ma. Destê xwe bilind kir.
"Here, tu azad î, û bizanibe ku tiştên ku min îro ji te bihîstine, rastiyên ku di pirtûkên hemî zanyarên qesra min de nehatine nivîsandin in."
&&
There was a female slave in the market. She was being sold for the price of a hundred slaves, all by herself. The Sultan was astonished.
"How can a woman be sold for the price of a hundred slaves? What is so special about her that she is so valuable?" he wondered, and immediately summoned the woman to his presence. Despite the chains on her wrists, she entered with her head held high, a proud demeanor. A deep serenity and nobility, unlike that of other slaves, was evident in her eyes. The Sultan leaned slightly from his throne and asked:
"Tell me, woman, what is that secret skill that makes your value equal to a hundred slaves?" The woman calmly replied:
"It is my intellect and wisdom, my sovereign. Moreover, I am not a slave. They may have chains on my arms, but they cannot chain my mind."
The Sultan, who always respected intelligence, was surprised by this unexpected answer. But inwardly, he smiled slightly, pleased with the response.
"Since that is the case, I will put you to a difficult test. I will ask you five questions." If you know the answer, you will break free from your chains and attain your freedom. But if you are wrong, you will pay the price with your life. Are you up for it?
The woman accepted this dangerous offer with a dignified nod. The Sultan asked his first question:
- What is the most beautiful dress in the world?
The woman turned to the palace officials and shouted in a loud voice:
- Begin preparations, people, for I will walk through this door as a free woman.
Then, turning to the Sultan, she gave her answer:
- The most beautiful dress is the patched cloak of the poor, my lord. It warms in winter and does not cause sweating in summer. It appears simple, but it covers the flaws of its owner. It suits her in every season. Silks, caftans, and gold embroidery are merely dazzling deceptions.
The Sultan silently nodded and moved on to the second question:
- And what is the most beautiful scent in the world?
A compassionate smile appeared on the woman's face.
- It is the scent of a mother. That heavenly scent when she holds her child close to her heart. Whether she's a sultan in the palace or a bath attendant, even the world's most expensive musks and ambers can't compare to that scent.
Then came the third question.
- What is the most delicious food?
- It is the food eaten with true hunger. At that time, even a dry piece of bread tastes sweet to the palate. If your stomach is full, even the most exquisite feast at the sultan's table seems bland.
The sultan asked his fourth question.
- Where is the most comfortable bed in the world?
The slave woman answered.
- It is the pillow you rest your head on with a clear conscience. If you are wrong, feather beds will feel like thorny bushes. But if your conscience is clear, even the dark earth will be your softest bed.
The woman, confidently answering the questions, took a step towards the exit.
The sultan thundered.
- Wait a minute, I haven't asked my last question yet.
The woman slowly turned and fixed her eyes on the sultan's.
The sultan asked his final question.
- Do you know which is the most livable country in the world? The woman gave that shocking answer:
"It is a country where freedom prevails and people breathe freely, where ignorance does not rule. For ignorance destroys the strongest walls from within and turns the most magnificent thrones into ruins. Freedom, however, makes even the most dilapidated roof higher than a palace."
Upon hearing this answer, an icy silence fell over the palace. The Sultan's face first tensed, then took on an expression of admiration. He was amazed by the woman's courage, intelligence, and her ability to speak the truth. He raised his hand.
"Go, you are free, and know that what I have heard from you today are truths not written in the books of all the scholars in my palace."